Tom Lanoye is een vulkaan van taal. Toneelschrijver, romancier, performer, polemist — hij beheerst ze allemaal. En wat hij doet met de Nederlandse taal grenst aan het bovennatuurlijke.
Dit is wat schrijvers kunnen leren van deze Vlaamse grootmeester.
Wie is Tom Lanoye?
Geboren in 1958 in Sint-Niklaas, begon Lanoye als dichter en performer voordat hij doorbraak met romans als "Kartonnen dozen" (1991), een autobiografische coming-of-age over opgroeien boven de slagerij van zijn ouders.
Later schreef hij "Sprakeloos" (2009), een verpletterende roman over de afasie van zijn moeder, en tientallen toneelstukken die in heel Europa worden opgevoerd.
Les 1: Taal als vuurwerk
Lanoye schrijft niet — hij ontploft.
"Ik wil zinnen schrijven die je in je gezicht spatten."
Zijn proza is theatraal, retorisch, vol alliteraties en ritme. Hij leest hardop terwijl hij schrijft. Je kunt zijn zinnen bijna horen.
Wat je kunt leren: Lees je werk hardop. Zinnen moeten klinken. Ritme is niet alleen voor poëzie.
Les 2: Het persoonlijke is universeel
"Kartonnen dozen" gaat over zijn jeugd. "Sprakeloos" over zijn moeder. Zijn werk is diep persoonlijk — en juist daarom raakt het iedereen.
Door specifiek te zijn, wordt hij universeel. De slagerij in Sint-Niklaas wordt elke familiezaak waar dan ook.
Wat je kunt leren: Schroom niet om persoonlijk te schrijven. Hoe specifieker je details, hoe herkenbaarder je verhaal.
Les 3: Humor is wapen en schild
Lanoye is grappig. Sarcastisch. Bijtend. Maar achter de humor schuilt vaak pijn.
Hij gebruikt humor niet om te ontwijken, maar om toegankelijk te maken. De lach is de deur; het drama ligt erachter.
Wat je kunt leren: Humor maakt zware thema's niet lichter — het maakt ze bereikbaar.
Les 4: Toneel-denken voor proza
Als toneelschrijver denkt Lanoye in scènes. In stemmen. In conflict.
Zijn romans hebben theatrale kwaliteit: sterke dialogen, dramatische confrontaties, personages die tegenover elkaar staan.
Wat je kunt leren: Denk aan je verhaal als toneel. Wat is de scène? Waar is het conflict? Wie staat tegenover wie?
Les 5: Durf een mening te hebben
Lanoye is een publiek intellectueel. Hij mengt zich in debatten, schrijft columns, neemt stelling.
In zijn fictie vertaalt dit zich naar personages en verhalen die niet bang zijn om ergens over te gaan.
Wat je kunt leren: Neutrale verhalen zijn vergeetbare verhalen. Durf een perspectief te hebben.
📚 Begin hier
Nieuw bij Lanoye?
-
Kartonnen dozen (1991) — toegankelijk, warm, grappig en ontroerend
-
Sprakeloos (2009) — zijn meesterwerk over taal en verlies
-
Fort Europa (2016) — toneelbewerking, maar leest als literatuur
✍️ Schrijfoefening
Schrijf een herinnering aan een familielid in maximaal 400 woorden. Maak het theatraal: sterke opening, conflict of spanning, en een einde dat blijft hangen.
Bonuspunten als je hardop voorleest tijdens het schrijven.
Tom Lanoye bewijst dat taal een podium kan zijn. Wat ga jij opvoeren? 🎭